Kwa Mujibu wa Shirika la Habari la Kimataifa la Ahlul-Bayt (as) – ABNA – Kuongezeka kwa gharama za usafirishaji wa majini na malipo ya bima kutokana na hatari ya vita katika Mlango-Bahari wa Hormuz, sambamba na mashambulizi ya vikosi vya Yemen dhidi ya miundombinu ya nishati ya Saudi Arabia, kumeongeza gharama za usafirishaji wa mafuta. Hali hiyo inatishia ushindani wa mafuta kutoka nchi za Ghuba ya Uajemi katika masoko ya dunia.
Kwa mujibu wa ripoti ya gazeti la Al-Araby Al-Jadeed, makala iliyochapishwa tarehe 13 Oktoba mwaka huu na jukwaa la WarBrief Live, linalojihusisha na taarifa na uchambuzi wa masuala ya kijiopolitiki, ilieleza kuwa mishahara ya manahodha wa meli za mafuta zinazopita katika Mlango-Bahari wa Hormuz imefikia dola 100,000 kwa mwezi. Aidha, hulipwa bonasi ya hatari ya dola 50,000 kwa kila safari. Malipo ya bima ya meli nayo yamefikia asilimia 7.5 hadi 10 ya thamani ya meli.
Kuongezeka kwa gharama za wafanyakazi na bima kumeambatana na kupanda kwa bei za kukodi meli na mafuta ya kuendeshea meli hizo.
Jukwaa la BOE Report, linalobobea katika masoko ya nishati, liliripoti tarehe 15 Oktoba kuwa mapato ya wamiliki wa meli kubwa sana za mafuta kwa safari ya kwenda na kurudi kati ya Ghuba ya Uajemi na Asia kupitia Mlango-Bahari wa Hormuz yamefikia dola milioni 1.3 kwa siku, ikilinganishwa na takribani dola 55,000 mwaka 2025. Gharama ya kusafirisha kila pipa la mafuta kwenda Asia nayo imefikia dola 34.
Kutokana na kuongezeka kwa vitisho vya kijeshi dhidi ya njia za kusafirisha mafuta, nchi za Ghuba ya Uajemi zinashindana kuimarisha uwezo wao wa usafirishaji na kupunguza utegemezi wao kwa Mlango-Bahari wa Hormuz.
Jukwaa la habari za usafirishaji wa majini la gCaptain, katika ripoti iliyochapishwa tarehe 12 Oktoba, lilimnukuu Waziri wa Nishati wa Saudi Arabia, Abdulaziz bin Salman, akisema kuwa Riyadh inalenga kuongeza uwezo wa mabomba ya kusafirisha mafuta kutoka ndani ya Ghuba hadi nje yake kufikia mapipa milioni 10 kwa siku ndani ya miaka mitatu.
Lengo hilo linatarajiwa kutekelezwa kupitia upanuzi wa bomba la mafuta la Mashariki–Magharibi kuelekea bandari ya Yanbu na kubadilisha bomba moja la gesi kuwa bomba la kusafirisha mafuta ghafi kwa ushirikiano na kampuni ya Aramco.
Kupungua kwa Mapato Kutokana na Punguzo la Bei Linalosababishwa na Mgogoro wa Hormuz
Kuvurugika kwa njia za usafirishaji wa majini kunaathiri moja kwa moja uchumi wa mauzo ya mafuta ya nchi za Ghuba ya Uajemi. Gharama za kusafirisha mafuta, kuanzia kukodi meli hadi mishahara ya mabaharia na malipo ya bima, zinaendelea kuongezeka.
Wadhah Taha, mtaalamu wa uchumi, akizungumza na gazeti la Al-Araby Al-Jadeed, alieleza kuwa gharama ya kukodi meli kubwa sana ya mafuta yenye uwezo wa kubeba mapipa milioni mbili, ambayo katika hali ya kawaida ilikuwa kati ya dola 25,000 na 50,000 kwa siku, imepanda hadi kati ya dola milioni moja na milioni 1.25 kwa siku.
Gharama hizo hazijumuishi matumizi ya kawaida ya uendeshaji pekee, bali pia bonasi za ziada zinazolipwa kwa manahodha wanaokubali kupitisha meli katika njia yenye hatari kubwa.
Kwa mujibu wa Taha, hali hii inaongeza shinikizo kwa wazalishaji wa mafuta, hasa nchi ambazo hazijaendeleza miundombinu jumuishi ya usafirishaji na ambazo hazina meli zao za mafuta au mitandao mbadala ya mabomba.
Tofauti katika kiwango cha kupungua kwa mauzo ya mafuta miongoni mwa nchi za eneo hilo inaonyesha ukubwa wa pengo la miundombinu. Jarida la The Maritime Executive, katika ripoti iliyochapishwa tarehe 11 Oktoba, lilieleza kuwa katika kilele cha kufungwa kwa Mlango-Bahari wa Hormuz, mauzo ya mafuta ya Iraq yalipungua kwa asilimia 82 na ya Kuwait kwa asilimia 81, kwa sababu nchi hizo hazikuwa na njia mbadala za kutosha.
Kwa upande mwingine, mauzo ya mafuta ya Saudi Arabia yalipungua kwa asilimia 38, huku yale ya Umoja wa Falme za Kiarabu yakipungua kwa asilimia 40. Ripoti hiyo ilihusisha tofauti hiyo na kuwepo kwa bomba la mafuta linaloelekea Yanbu nchini Saudi Arabia na bomba linaloelekea Fujairah katika Umoja wa Falme za Kiarabu.
Iraq imeathirika zaidi kutokana na udhaifu huo wa miundombinu. Taha amesema kuwa nchi hiyo haina meli zake za mafuta, ilhali Saudi Arabia inamiliki meli 109 za mafuta.
Kutokana na hali hiyo, Baghdad inalazimika kutoa punguzo la hadi dola 37 kwa kila pipa ili kuvutia wanunuzi wanaokubali hatari za usafirishaji wa majini. Mafuta hayo huuzwa kwa utaratibu wa kukabidhiwa ndani ya meli bandarini.
Punguzo hilo linaizuia Iraq kunufaika kikamilifu na kupanda kwa bei ya mafuta katika soko la dunia na wakati huohuo linaonyesha gharama za kutegemea meli za nchi nyingine wakati wa mgogoro.
Hata hivyo, Taha anaamini kuwa kupanda kwa bei ya mafuta huenda kusiendelee kwa muda mrefu, hasa iwapo Marekani na Urusi zitakubaliana kuongeza uzalishaji na kuweka shinikizo la kushusha bei. Kwa mujibu wake, hatua hiyo inaweza kupunguza gharama za mafuta kwa watumiaji kabla ya uchaguzi wa Marekani.
Taha anatabiri kuwa mgogoro unaweza kumalizika kabla ya mwisho wa mwaka huu, ama kupitia matumizi ya nguvu au makubaliano, na hivyo kuruhusu hali kuboreka kwa kiasi fulani.
Shinikizo kwa Viwanda vya Kusafisha Mafuta na Kuongezeka kwa Mfumuko wa Bei katika Nchi Zinazoagiza Mafuta
Athari za mgogoro huu katika uchumi wa nchi zinazoagiza mafuta zimevuka sekta ya usafirishaji na kuathiri pia faida za viwanda vya kusafisha mafuta pamoja na viwango vya mfumuko wa bei.
Shirika la Kimataifa la Nishati, katika ripoti iliyochapishwa tarehe 14 Oktoba, lilisema kuwa kupanda kwa viwango vya kukodi meli za mafuta kumeongeza gharama za kufikisha mafuta ghafi kwa wanunuzi na kuweka shinikizo kwa faida za viwanda vya kusafisha mafuta barani Ulaya na Asia.
Faida inayopatikana kutokana na dizeli barani Ulaya ilishuka kutoka dola 100 kwa kila pipa mwezi Septemba hadi dola 60 mwanzoni mwa Oktoba. Wakati huohuo, bei ya mafuta ghafi ya aina ya Dated Brent ya Bahari ya Kaskazini ilipanda kwa asilimia 43 na kufikia dola 134 kwa kila pipa.
Taha ameonya kuwa kupanda kwa bei ya mafuta huathiri fahirisi ya bei za walaji na kuongeza shinikizo la mfumuko wa bei, hasa barani Ulaya. Hali hii hutokea kwa sababu gharama za mafuta huathiri bei za bidhaa mbalimbali, zikiwemo mazao ya kilimo na vyakula vinavyohitaji mafuta katika uzalishaji au usafirishaji wake.
Shinikizo hilo hupunguza uwezo wa wananchi kununua bidhaa, kudhoofisha ukuaji wa uchumi na kupunguza ushindani wa uchumi wa nchi hizo katika soko la kimataifa.
Mlango-Bahari wa Hormuz na Mabadiliko katika Ramani ya Uagizaji wa Mafuta
Kadiri vitisho vya kijeshi katika Mlango-Bahari wa Hormuz vinavyozidi, ndivyo hatari za usafirishaji wa majini zinavyoongezeka.
Abdulrahman Al-Mashhadani, mtaalamu wa uchumi, akizungumza na gazeti la Al-Araby Al-Jadeed, amesema kuwa gharama ya kukodi meli kubwa sana za mafuta inaweza kufikia dola 130,000, huku gharama za bima zikifikia dola milioni 20.
Amehusisha hali hiyo na matumizi ya mabomu ya baharini yanayohamishika na ndege zisizo na rubani katika mashambulizi dhidi ya meli zinazodaiwa kukiuka masharti ya kupita katika Mlango-Bahari wa Hormuz. Hatari hizo zimefanya upitishaji wa meli katika njia hiyo kuwa jambo lenye hatari kubwa, na kuzifanya kampuni za usafirishaji pamoja na manahodha kusita kukubali safari hizo kutokana na hofu ya hasara za maisha na mali.
Kuzama kwa Meli na Kuongezeka kwa Hatari za Baharini
Matukio ya baharini yameongeza wasiwasi. Gazeti la The Guardian, katika ripoti iliyochapishwa tarehe 14 Oktoba, liliripoti kuzama kwa meli mbili za makontena, GFS Pride na Cape Dao, karibu na Mlango-Bahari wa Hormuz. Gazeti hilo pia lilisema kuwa meli 24 zilikuwa zimeathiriwa katika kipindi cha wiki mbili kilichoishia tarehe 11 Oktoba.
Jeshi la Walinzi wa Mapinduzi ya Kiislamu nchini Iran lilitangaza kuwa moja ya meli hizo ilizama baada ya kugonga bomu la baharini ilipokuwa ikipita katika njia iliyodaiwa kuwa kinyume cha sheria na bila kupata ruhusa kutoka Tehran.
Katika kukabiliana na hatari hizo, Iraq inatumia punguzo la bei kuvutia wanunuzi badala ya kuwabebesha kikamilifu gharama kubwa za bima na usafirishaji.
Al-Mashhadani amesema kuwa iwapo Iraq itasafirisha mapipa milioni tatu ya mafuta kwa siku, hasara zake zinaweza kufikia dola milioni 100 kwa siku. Hali hiyo inaongeza shinikizo kwa bajeti ya taifa la Iraq, ambayo tayari ina nakisi iliyopangwa ya zaidi ya dola bilioni 30.
Nchi za Kiarabu zilizo kando ya Ghuba ya Uajemi, zikiwemo Kuwait, Bahrain, Qatar na Umoja wa Falme za Kiarabu, pia zinakabiliwa na shinikizo la kutoa punguzo la bei ili kulinda sehemu yao katika soko la kimataifa la mafuta. Hata hivyo, punguzo lao linatarajiwa kuwa dogo kuliko lile la Iraq.
Al-Mashhadani ameonya kuwa iwapo mafuta kutoka nchi za Ghuba yataendelea kuwa ghali zaidi na yenye hatari kubwa kusafirisha, nchi zinazoagiza mafuta zinaweza kuhamia kwenye vyanzo mbadala kama vile Algeria, Nigeria, Sudan Kusini na Canada.
Meli za Mafuta Duniani Zikabiliwa na Shinikizo na Gharama za Ukodishaji Kuongezeka
Wakati huohuo, meli za mafuta duniani zimeendelea kukabiliwa na shinikizo, huku namna ya kuzitumia ikibadilika.
Kwa mujibu wa ripoti ya jukwaa la habari za usafirishaji wa majini la Hellenic Shipping News, iliyochapishwa tarehe 15 Oktoba, viwango vya mikataba ya kila mwaka ya kukodi meli kubwa sana za mafuta vimepanda kutoka dola 130,000 kwa siku kabla ya vita dhidi ya Iran hadi zaidi ya dola 210,000 kwa siku.
Hali hii imechangiwa pia na kulazimika kwa baadhi ya meli kuzunguka Rasi ya Tumaini Jema kusini mwa Afrika, jambo linaloongeza umbali wa safari na idadi ya safari za kwenda na kurudi.
Wakati huohuo, ramani ya uagizaji wa mafuta inabadilika kwa kiasi kikubwa. Punguzo la bei ya mafuta ya Urusi, ambalo limekuwa kati ya dola 20 na 35 kwa kila pipa, limeipa India na China fursa ya kuongeza ununuzi wa mafuta na gesi kutoka Urusi huku zikipunguza ununuzi kutoka Iraq na Saudi Arabia.
Kwa mujibu wa Al-Mashhadani, mwenendo huu unaonyesha kuwa kampuni na nchi zinazoagiza mafuta zinajaribu kuongeza faida na kupunguza hatari kwa kutofautisha vyanzo vya ununuzi na kutumia njia mbalimbali za usafirishaji wa majini pamoja na mabomba ya mafuta.
Mustakabali Usio na Uhakika wa Usitishaji Vita na Uwezekano wa Mapigano Kuongezeka
Al-Mashhadani anaamini kuwa mradi tu mapigano yanaendelea na hakuna ishara zinazoonyesha kuwa Marekani na Iran ziko tayari kuachana na masharti yao, hakutakuwa na matarajio yaliyo wazi ya kupungua kwa mvutano.
Anatabiri kuwa mapigano yanaweza kuendelea kwa vipindi, huku kukiwa na uwezekano wa mashambulizi kuongezeka katika miezi ijayo, hasa wakati wa kukaribia kwa majira ya baridi na kuongezeka kwa mahitaji ya mafuta kwa ajili ya kupasha joto, uzalishaji wa umeme na shughuli za usafiri wa anga.
Dalili za kuongezeka kwa mgogoro zinaonekana pia katika kupanuka kwa wigo wa mashambulizi dhidi ya meli. Jukwaa la usafirishaji wa majini la Riviera Maritime Media, katika ripoti iliyochapishwa tarehe 13 Oktoba, liliripoti kuwa meli 21 za kibiashara zilikuwa zimelengwa tangu tarehe 28 Septemba. Miongoni mwazo ilikuwa meli ya mafuta ya Petro Dolphin, iliyoshambuliwa kwa ndege isiyo na rubani karibu na bandari ya Sohar nchini Oman.
Ripoti hiyo pia ilisema kuwa Iran imepanua orodha yake ya meli zinazodaiwa kutotii masharti, na kuweka meli 100 katika orodha ya meli zinazoweza kukamatwa.
Hatari ya Mlango-Bahari wa Hormuz Kufungwa Tena
Katika mazingira haya, usafirishaji wa majini unakabiliwa na mkwamo unaozidi kuwa mkubwa. Kwa upande mmoja, kuna hatari ya mabomu ya baharini katika njia za upande wa Oman; kwa upande mwingine, kupita katika njia inayohusishwa na Iran kunadaiwa kuhitaji vibali vya Marekani ambavyo ni vigumu kupata.
Aidha, kuna uwezekano wa Iran kutoza ushuru au malipo kwa meli zinazopita katika njia hiyo, jambo ambalo Washington inapinga.
Al-Mashhadani ameonya kuwa iwapo vizuizi dhidi ya usafiri wa meli vitaongezeka, Mlango-Bahari wa Hormuz unaweza kufungwa tena na kusababisha upungufu mkubwa wa nishati katika soko la dunia.
Katika hali mbaya zaidi, amesema bei ya mafuta inaweza kuvuka dola 120 kwa kila pipa na hata kufikia dola 150. Hali hiyo inaweza kuvuruga uchumi wa dunia, kuongeza mfumuko wa bei na kuongeza shinikizo la wananchi kwa serikali za Magharibi, hasa barani Ulaya na Uingereza, ili kumaliza vita dhidi ya Iran.
Kwa mujibu wa Al-Mashhadani, kuishawishi serikali hizo ziweke shinikizo kwa Washington ili kumaliza vita ni mojawapo ya malengo ya kimkakati ya Iran. Kupitia njia hiyo, Tehran inalenga kuishawishi Marekani kukubali masharti yake.
Maoni yako