Shirika la Habari la Kimataifa la Ahlul-Bayt (as) -ABNA- Imam Ali (a.s.) katika sehemu ya barua ya 31 ya Nahjul-Balagha, kuhusu riziki na aina za riziki ambazo watu wengi huzitafuta kwa pupa na hamu kubwa, anasema:
“Ewe mwanangu, jua kwamba riziki iko katika aina mbili: Riziki unayoitafuta, na riziki inayokutafuta. Ikiwa wewe hutaifuata, yenyewe itakujia.”
«وَ اعْلَمْ یَا بُنَیَّ أَنَّ الرِّزْقَ رِزْقَانِ: رِزْقٌ تَطْلُبُهُ، وَ رِزْقٌ یَطْلُبُکَ، فَإِنْ أَنْتَ لَمْ تَأْتِهِ أَتَاکَ»
Kauli hii, kwa kuzingatia kauli nyingine inayofanana nayo lakini iliyo na maelezo zaidi iliyokuja katika Maneno Mafupi ya Nahjul-Balagha, inaashiria kwamba mwanadamu hapaswi kuwa na pupa katika kutafuta riziki, wala hapaswi kuwa mlegevu na mvivu.
Maana ya Imam (a.s.) kuhusu riziki ambazo mwanadamu anatakiwa kuzitafuta ni kazi na shughuli za kila siku, kama vile kilimo, uzalishaji, biashara na shughuli nyingine zinazofanana na hizo. Ama riziki zinazomfuata mwanadamu, hata kama hatazitafuta, ni mambo kama urithi, zawadi, biashara au mapato yasiyotarajiwa ambayo mwanadamu anaweza kuyapata bila kuyapanga.
Kwa hiyo, ikiwa riziki za aina ya kwanza zitakuwa finyu kwake, hapaswi kukata tamaa na rehema ya Mwenyezi Mungu. Badala yake, anapaswa kuendelea kujitahidi na kufanya kazi kwa bidii zaidi, huku akitarajia pia riziki zisizotarajiwa.
Mwanadamu anapoona mifano mingi ya riziki za aina ya pili katika ulimwengu wa uumbaji, matumaini hayo huongezeka zaidi moyoni mwake. Riziki ya mtoto akiwa tumboni hutolewa kupitia kitovu kilichounganishwa na mama yake, na baada ya kuzaliwa, kile anachohitaji kwa ajili ya kuendelea kuishi hukipata kwa kunyonya maziwa kutoka kwenye titi la mama yake.
Qur’ani Tukufu inasema:
“Na hakuna kiumbe chochote katika ardhi isipokuwa riziki yake iko kwa Mwenyezi Mungu. Naye anajua mahali pake pa kukaa na mahali pake pa kuhifadhiwa. Yote hayo yamo katika Kitabu kinachobainisha.”
(Surah Hud, 11:6)
Hasa ikiwa mwanadamu ni mwenye taqwa na anajiepusha na mapato ya haramu, Mwenyezi Mungu amemwahidi kuwa atamfungulia njia na kumruzuku kutoka sehemu asiyoitarajia:
“Na mwenye kumcha Mwenyezi Mungu, Atamfanyia njia ya kutokea. Na Atamruzuku kutoka sehemu asiyoitarajia.”
(Surah At-Talaq, 65:2–3)
Kwa upande mwingine, tunaona katika ulimwengu wa uumbaji kwamba riziki nyingi zenye thamani kubwa na muhimu kwa maisha ya mwanadamu hutolewa kwa wingi kwa wanadamu wote, Waumini na makafiri, kwa mujibu wa rehema ya Mwenyezi Mungu. Miongoni mwa hizo ni mwanga wa jua, baraka za ardhi, mvua na oksijeni ya hewa, ambavyo maisha bila hivyo hayawezekani.
Hizi zote ni riziki zinazomjia mwanadamu, hata kama yeye hatazifuatilia.
Qur’ani Tukufu pia inasema:
“Na katika mbingu kuna riziki yenu na yale mnayoahidiwa.”
(Surah Adh-Dhariyat, 51:22)
Pia inasema:
“Na miongoni mwa ishara Zake ni riziki [ya mvua] Anayoiteremsha kutoka mbinguni, na kwa hiyo huipa ardhi uhai baada ya kufa kwake.”
(Surah Al-Jathiyah, 45:5)
Ingawa aya hii, kwa kuzingatia dalili zilizomo ndani yake, inahusu hasa mvua yenye kuleta uhai, aya iliyotangulia ina maana pana zaidi inayoweza kujumuisha mwanga wa jua, ambao ni chanzo cha aina mbalimbali za harakati duniani, pamoja na hewa ambayo ni msingi wa uhai wa viumbe vyote hai.
Mfano kutoka katika historia
Katika historia ya watu waliotangulia, wakati mwingine simulizi mbalimbali zimeeleza matukio ambayo ni mifano hai ya riziki zinazomfuata mwanadamu bila yeye kuzitafuta.
Miongoni mwa mifano hiyo ni simulizi ambayo Ibn Abi al-Hadid ameinukuu katika ufafanuzi wake wa kauli hii, kuhusu Imad al-Dawla, mmoja wa watawala wa Aal Buyah.
Inasimuliwa kwamba Imad al-Dawla alipoingia Shiraz, alimlazimisha Ibn Yaqut, aliyekuwa akiitawala, kukimbia. Wakati huo hali yake ya kifedha ilikuwa mbaya sana.
Alipokuwa akipita jangwani, ghafla mguu mmoja wa farasi wake ulizama ardhini. Ilimbidi ashuke kutoka kwenye farasi. Watumishi wake walimsaidia na kumuokoa. Ghafla waligundua kwamba kulikuwa na handaki kubwa mahali hapo.
Imad al-Dawla akaamuru lichimbwe. Ghafla wakakuta humo ghala kubwa lililojaa mali na hazina za thamani zilizokuwa za Ibn Yaqut.
Siku nyingine, alipokuwa amepumzika katika nyumba ileile ambayo hapo awali Ibn Yaqut alikuwa akiishi, Imad al-Dawla alikuwa amelala chali. Ghafla akamwona nyoka juu ya dari. Akawaambia watumishi wake wapande juu na kumuua nyoka huyo.
Nyoka alikimbia na kujificha katikati ya mbao za dari. Imad al-Dawla akaamuru mbao hizo zivunjwe ili nyoka atolewe na kuuawa. Walipovunja mbao hizo, walikuta zaidi ya dinari 50,000 zilizokuwa zimefichwa humo.
Katika tukio jingine, alihitaji kushonewa nguo. Akaambiwa kwamba kulikuwa na fundi cherehani mwenye ujuzi ambaye hapo awali alikuwa akishona nguo za Ibn Yaqut. Alikuwa mtu mwema na mwenye imani. Tatizo lake pekee lilikuwa kwamba alikuwa kiziwi, ingawa alikuwa anaweza kuzungumza.
Imad al-Dawla akaamuru aitwe. Fundi huyo alipofika, alikuwa mwenye hofu kubwa. Imad al-Dawla akamwambia: “Nataka unishonee nguo ya aina hii na hii.”
Kwa kuwa fundi huyo alikuwa kiziwi, hakusikia alichosema. Akafikiria jambo jingine na kuanza kutetemeka, kisha akasema kwa sauti ya hofu:
“Wallahi, ewe bwana wangu, Ibn Yaqut hakuwa amenikabidhi zaidi ya masanduku manne ya amana. Ikiwa maadui zangu watasema vinginevyo, usiwaamini.”
Imad al-Dawla akashangaa na akaamuru masanduku hayo yaletwe. Alipoangalia, alikuta yote yamejaa dhahabu, mapambo na vito vya thamani, ambavyo vyote vilikuwa mali ya Ibn Yaqut. Imad al-Dawla akavichukua kama ngawira.
Simulizi hili linaonesha mfano wa riziki ambayo humfuata mwanadamu bila yeye kuipanga au kuitafuta.
Mafunzo kutoka katika kauli ya Imam Ali (a.s.)
Kwa ujumla, mafundisho haya yanaelekeza kwamba mwanadamu anatakiwa kufanya kazi, kujitahidi na kutafuta riziki halali, lakini asije akawa na pupa kiasi cha kusahau kuwa riziki iko mikononi mwa Mwenyezi Mungu.
Mwanadamu anapaswa kuwa na bidii bila pupa, juhudi bila kukata tamaa, na tawakkul bila uvivu. Riziki ambayo haiko mikononi mwake haipaswi kuwa sababu ya kukata tamaa, kwani kuna riziki ambazo humjia bila yeye kuzitarajia.
Marejeo:
- Nahjul-Balagha, Sharif al-Radhi, Hikma ya 379, uk. 543.
- Qur’ani Tukufu, Surah Hud, 11:6.
- Qur’ani Tukufu, Surah At-Talaq, 65:2–3.
- Qur’ani Tukufu, Surah Adh-Dhariyat, 51:22.
- Qur’ani Tukufu, Surah Al-Jathiyah, 45:5.
- Sharh Nahjul-Balagha, Ibn Abi al-Hadid, Juzuu ya 16, uk. 114.
- Payam Imam Amir al-Mu’minin, Nasser Makarem Shirazi, Juzuu ya 9, uk. 665.
Maoni yako