Shirika la Habari la Kimataifa la Ahlul-Bayt (as) –ABNA– Imam Ali (a.s.) katika sehemu ya barua ya 31 ya Nahj al-Balagha - ambayo aliiandika kwa Imam Hassan (a.s) - kama utangulizi anasema:
“Na jua kwa yakini kwamba kamwe hutayafikia matamanio yako yote, na [pia jua kwamba] kamwe hutavuka muda wa maisha yako uliopangiwa [wala hutaishi zaidi ya muda uliowekewa], na wewe upo katika njia ileile ambayo waliokutangulia walikuwa nayo [wao wameondoka na wewe pia utaondoka]”:
«وَ اعْلَمْ یَقِیناً أَنَّکَ لَنْ تَبْلُغَ أَمَلَکَ، وَ لَنْ تَعْدُوَ أَجَلَکَ».
Kisha anafikia hitimisho hili:
“Kwa kuwa hali ni hiyo, basi usifanye kupita kiasi katika kuitafuta dunia, na katika kujitafutia kipato uwe na kiasi”:
«فَخَفِّضْ(۱) فِی الطَّلَبِ وَ أَجْمِلْ(۲) فِی الْمُکْتَسَبِ».
Sentensi «لَنْ تَبْلُغَ أَمَلَکَ» inaeleza ukweli ulio wazi kwamba hakuna mwanadamu katika dunia hii atakayefikia matamanio yake yote. Kwa hiyo, kwa nini awe na tamaa kubwa katika kutafuta riziki?
Sentensi «وَ لَنْ تَعْدُوَ أَجَلَکَ» inaashiria kwamba maisha ya mwanadamu yana ukomo, na hakuna mtu anayeweza kubaki katika dunia hii zaidi ya muda aliopangiwa. Kwa kuwa hali ni hiyo, kwa nini mtu ajisumbue kupita kiasi katika kutafuta mali?
Matumizi ya maneno «خَفِّضْ»; (tulia na punguza) na «أَجْمِلْ»; (fuata njia ya wastani) yote yanaashiria ukweli mmoja, ambao ni kuacha tamaa ya kupindukia katika kutafuta riziki zaidi. Bila shaka, kauli hii haimaanishi kamwe kukataa juhudi na bidii ya kutafuta riziki iliyo halali.
Imam (a.s.) anaendelea na kauli hii kwa hoja yenye maana kubwa na anasema:
“Kwa sababu mara nyingi juhudi kubwa [katika mambo ya dunia] hupelekea kuangamia [kwa mali]; zaidi ya hayo, si kila anayetafuta hupata riziki, wala si kila mwenye kiasi hunyimwa”:
«فَإِنَّهُ رُبَّ طَلَبٍ قَدْ جَرَّ إِلَی حَرَبٍ(۳)؛ فَلَیْسَ کُلُّ طَالِبٍ بِمَرْزُوقٍ، وَ لَا کُلُّ مُجْمِلٍ بِمَحْرُومٍ».
Maana inayofanana na hii imekuja katika hadithi kutoka kwa Mtume Mtukufu (s.a.w.w.), ambapo anasema:
«اَجْمِلُوا فِی طَلَبِ الدُّنْیا فَإنَّ کُلَّا مُیَسَّرٌ لِما خُلِقَ لَهُ» (۴)
“Kuweni na kiasi katika kuitafuta dunia; kwa sababu kila mtu atawezeshwa kwa yale ambayo ameumbiwa.”
Sentensi «رُبَّ طَلَبٍ قَدْ جَرَّ إلَی حَرَبٍ»; (ni juhudi nyingi kiasi gani ambazo zimepelekea kuangamia) kwa mujibu wa baadhi ya waandishi, ni methali inayotumika katika Lisan al-Arab, ambayo maana yake imeelezwa kwa lugha ya Kifarsi na Sa’di katika beti mbili zifuatazo:
شد غلامی که آب جوی آورد
آب جوی آمد و غلام ببرد
دام، هر بار ماهی آوردی
ماهی این بار رفت و دام ببرد
Maana yake kwa ujumla ni kwamba:
“Mtumwa alikwenda kuleta maji ya mfereji, lakini maji ya mfereji yakaja na kumchukua mtumwa.
Mtego ulikuwa ukileta samaki kila mara, lakini safari hii samaki akaondoka na kuuchukua mtego.”
Sentensi mbili «فَلَیْسَ کُلُّ طَالِبٍ ... وَ لَا کُلُّ مُجْمِلٍ ...» kwa hakika ni kama hoja inayounga mkono yale yaliyotajwa katika sentensi zilizotangulia kuhusu kuzingatia usawa na kiasi katika kutafuta riziki. Zinaashiria ukweli kwamba kujisumbua na kufanya juhudi nyingi hakusababishi kila mara kipato kikubwa zaidi, wala kuzingatia kiasi na wastani hakusababishi kila mara kipato kidogo.
Bali, fadhila za Mwenyezi Mungu zimewekwa katika namna ambayo wale wanaomtegemea Yeye, wanaoacha tamaa, uchu na pupa, na wakajitahidi kwa kiasi katika kutafuta riziki, watakuwa na maisha bora yaliyoambatana na utulivu zaidi. Aidha, wengine pia wanapata nafasi ya kunufaika na juhudi zao katika kutafuta riziki, bila wenye tamaa kubwa kuwabana na kuwanyima nafasi. (۵)
Tanbihi:
(۱) «خفّض» limetokana na mzizi «خفض», wenye maana ya kushusha, kinyume cha «رفع» wenye maana ya kuinua. Hapa lina maana ya kupunguza na kuacha kufanya mambo kwa kupita kiasi.
(۲) «اجمل» limetokana na mzizi «اجمال», wenye maana ya kuwa na kiasi katika jambo na kutofanya kupita kiasi.
(۳) «حَرَب» lina maana ya kupora, na hapa limetumika kwa maana ya kitenzi cha kutendwa; yaani kuporwa.
(۴) Sunan Ibn Majah, Abu Abdullah al-Qazwini, Muhammad bin Yazid, tahqiq: Muhammad Fu’ad Abdul-Baqi, Dar al-Fikr, Beirut, bila tarehe, juzuu ya 2, uk. 725.
(۵) Imekusanywa kutoka katika kitabu: Payam-e Imam Amir al-Mu’minin (a.s.), Makarem Shirazi, Nasir, kwa maandalizi na uhariri wa kundi la wanazuoni, Dar al-Kutub al-Islamiyyah, Tehran, 1386 Shamsi, chapa ya kwanza, juzuu ya 9, uk. 620.
Maoni yako