Shirika la Habari la Kimataifa la Ahlul-Bayt (as) -ABNA-: Kujibu Shaka Kuhusu Uimamu na Wilaya katika Ghadir, na Funzo Lililojificha Ndani Yake

Kwa mujibu wa riwaya nyingi zilizo sahihi katika vyanzo vya Shia na Sunni, khutba ya Ghadir si ushahidi wa kumteua tu Amirul-Mu’minina Ali (a.s.) kuwa Imamu na khalifa baada ya Mtume (s.a.w.w.), bali pia inaeleza wazi kwamba uongozi wa Kiungu utaendelea katika kizazi chake mpaka Siku ya Kiyama. Hata hivyo, kuna hoja mbili zinazotolewa mara kwa mara:

1. Mtume (s.a.w.w.) hakumteua Ali (a.s.) kuwa khalifa katika Ghadir, na neno Mawlā linamaanisha “rafiki” au “mpenzi” tu.
2. Idadi na majina ya Maimamu kumi na wawili hayakubainishwa.

Makala hii inajibu hoja hizi kwa kutegemea sehemu za khutba ya Ghadir na pia inaonesha funzo muhimu la malezi: kiongozi wa Kiungu anaweza kuwajua wanafiki na wahujumu, lakini kwa hekima na maslahi ya Umma asiwataje wazi kwa majina yao.

Tukio la Ghadir Khum

Ghadir Khum ni tukio muhimu zaidi baada ya Hija ya Kuaga. Hapo Mtume Mtukufu (s.a.w.w.) alisimama kwa amri ya Mwenyezi Mungu na kumtangaza Ali ibn Abi Talib (a.s.) kuwa kiongozi baada yake. Sehemu ya khutba tuliyonayo inasisitiza si tu uimamu wa Ali (a.s.), bali pia uimamu wa Maimamu kutoka katika kizazi chake.

Shaka ya Kwanza: Ali (a.s.) Hakuteuliwa Kuwa Imamu

Hoja

Baadhi ya Ahlus-Sunna hudai kuwa Mtume alisema tu:

«مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ»

 “Yeyote ambaye mimi ni mawlā wake, basi Ali ni mawlā wake.”

Wanasema neno mawlā hapa linamaanisha rafiki au msaidizi tu.

Jibu Kutokana na Khutba

Kabla ya tamko hilo, Mtume (s.a.w.w.) alisema:

«فَأَوْحَى إِلَيَّ: يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ - فِي عَلِيٍّ يَعْنِي فِي الْخِلَافَةِ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ - وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ»

 “Mwenyezi Mungu aliniteremshia wahyi: Ewe Mtume! Fikisha yale yaliyoteremshwa kwako kutoka kwa Mola wako kuhusu Ali, yaani kuhusu ukhalifa wa Ali ibn Abi Talib. Na usipofanya hivyo basi hujafikisha ujumbe Wake.”

Pia Mtume alisema:

«أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ أَخِي وَوَصِيِّي وَخَلِيفَتِي عَلَى أُمَّتِي وَالْإِمَامُ مِنْ بَعْدِي»

 “Hakika Ali ibn Abi Talib ni ndugu yangu, wasii wangu, khalifa wangu juu ya umma wangu na Imamu baada yangu.”

Kwa kuzingatia kauli hizi, neno mawlā haliwezi kufasiriwa kuwa urafiki wa kawaida, bali lina maana ya mwenye mamlaka na uongozi.

Shaka ya Pili: Maimamu Kumi na Wawili Hawakutajwa

Hoja

Wengine huuliza: Kama uimamu ni jambo la msingi, kwa nini majina ya Maimamu kumi na wawili hayakutajwa moja baada ya jingine?

Jibu Kutokana na Khutba

Mtume alisema:

«ثُمَّ الْإِمَامَةُ فِي ذُرِّيَّتِي مِنْ وُلْدِهِ إِلَى يَوْمٍ تَلْقَوْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ»

“Kisha uimamu utaendelea katika kizazi changu kupitia watoto wake (Ali) mpaka siku mtakapokutana na Mwenyezi Mungu na Mtume Wake.”

Pia alisema:

«أَلَا إِنَّ عَلِيًّا وَالطَّيِّبِينَ مِنْ وُلْدِي مِنْ صُلْبِهِ هُمُ الثِّقْلُ الْأَصْغَرُ وَالْقُرْآنُ الثِّقْلُ الْأَكْبَرُ لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ»

“Hakika Ali na wale watakatifu kutoka katika kizazi changu kupitia kwake ni Thaqal Asghar, na Qur’ani ni Thaqal Akbar. Havitatengana mpaka vinijie kwenye Hodhi (ya Kawthar).”

Katika sehemu nyingine ya khutba, Mtume alisema:

«مَنْ شَكَّ فِي وَاحِدٍ مِنَ الْأَئِمَّةِ فَقَدْ شَكَّ فِي الْكُلِّ مِنْهُمْ»

“Yeyote anayemtilia shaka mmoja wa Maimamu, basi amewatia shaka wote.”

Hivyo, khutba inaonesha wazi kuendelea kwa uimamu katika kizazi cha Ali (a.s.) na kuwepo kwa Maimamu wengi wanaoongozana na Qur’ani mpaka mwisho wa dunia.

Mifano Kutoka Qur’ani

Katika Qur’ani kuna visa ambavyo wahusika hawakutajwa kwa majina, lakini Ahlul-Bayt (a.s.) walifafanua makusudio yake.

Mfano ni aya ya Suratul-Baqarah:

«أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَىٰ قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا...»

“Au mfano wa yule aliyepita katika kijiji kilichokuwa kimeporomoka juu ya paa zake...”

Katika aya hii jina la Uzayr (a.s.) halikutajwa, lakini wafasiri wengi wameeleza kuwa anayekusudiwa ni Nabii Uzayr.

Hii inaonesha kwamba kutotajwa kwa jina ndani ya Qur’ani hakumaanishi kutokuwepo kwa ufafanuzi. Mara nyingi maelezo ya kina huja kupitia Mtume (s.a.w.w.) na Ahlul-Bayt (a.s.).

Qur’ani Inafahamika Kikamilifu na Wenye Kustahiki

Imepokewa kutoka kwa Imam al-Baqir (a.s.) alipomwambia Qatadah:

«إِنَّمَا يَعْرِفُ الْقُرْآنَ مَنْ خُوطِبَ بِهِ»

 “Hakika Qur’ani anaifahamu kikamilifu yule aliyelengwa nayo.”

Maana yake ni kwamba Mtume (s.a.w.w.) na Maimamu Maasumu (a.s.) ndio wana ufahamu wa kina zaidi wa Qur’ani kwa kuwa wao ni vielelezo hai vya mafundisho yake.

Funzo Muhimu: Kwa Nini Mtume Hakuwataja Wanafiki Kwa Majina?

Katika khutba hiyo, Mtume alizungumzia watu waliokuwa wakimkashifu na kumwita:

«أُذُن»

“Msikilizaji wa kila jambo” au “mwepesi wa kuamini.”

Kisha akasema:

«وَلَوْ شِئْتُ أَنْ أُسَمِّيَ الْقَائِلِينَ بِذَلِكَ بِأَسْمَائِهِمْ لَسَمَّيْتُ ... وَلَكِنِّي وَاللَّهِ فِي أُمُورِهِمْ قَدْ تَكَرَّمْتُ»

“Na kama ningetaka kuwataja waliotoa maneno hayo kwa majina yao, ningewataja. Lakini kwa jina la Mwenyezi Mungu, nimewatendea kwa ukarimu na staha katika mambo yao.”

Hii inaonesha kwamba Mtume (s.a.w.w.) aliwajua wanafiki mmoja baada ya mwingine. Hata hivyo hakuwataja hadharani kwa sababu ya hekima, ukarimu na maslahi ya Umma.

Je, hili ni kuacha wajibu?

Hapana. Lengo la utume si kufichua watu tu, bali kuongoza jamii, kuwapa nafasi ya kutubia na kurejea katika haki, na kulinda umoja wa Waislamu dhidi ya fitina kubwa zaidi. Kama Mtume angewataja wote kwa majina, huenda baadhi yao wangetangaza uasi wao waziwazi na kusababisha mgawanyiko au vita vya ndani.

Funzo kwa Waumini

Umma haupaswi kutegemea kwamba kiongozi atawataja kila mara maadui wa ndani kwa majina yao. Wakati mwingine hekima na maslahi ya dini huhitaji kunyamaza kuhusu majina huku tahadhari ikitolewa kuhusu tabia zao. Katika hali hiyo, jukumu la watu ni kutumia akili, elimu na busara kuwatambua wahujumu kwa matendo yao.

Hitimisho

Khutba ya Ghadir inaonesha wazi kwamba:

1. Uteuzi wa Ali (a.s.) kuwa Imamu na khalifa ulikuwa amri ya Mwenyezi Mungu.
2. Uimamu utaendelea katika kizazi cha Ali (a.s.) mpaka Siku ya Kiyama, nao ndio Thaqal Asghar wanaoandamana na Qur’ani.
3. Kiongozi wa Kiungu anaweza kwa hekima na maslahi asiwataje maadui kwa majina yao, lakini akawapa watu vigezo vya kuwatambua.

Kama alivyosisitiza Mtume (s.a.w.w.) mwishoni mwa sehemu hii ya khutba:

«أَلَا وَقَدْ أَدَّيْتُ، أَلَا وَقَدْ بَلَّغْتُ، أَلَا وَقَدْ أَسْمَعْتُ، أَلَا وَقَدْ أَوْضَحْتُ»

 “Hakika nimefikisha, hakika nimewasilisha, hakika nimewasikilizisha, na hakika nimefafanua.”

Kwa hivyo hoja imekamilika; jukumu lililobaki ni la watu kuchagua njia sahihi kwa ujuzi, busara na ufuasi wa viongozi wa haki.